Carel+Frederik+van+Parreren

was een Nederlandse hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht.
 * Carel Frederik van Parreren (1920-1991) **

//Ontwikkelend onderwijs // Ontwikkelend onderwijs vind dat je kinderen dingen moet leren die zowel binnen als buiten de school van belang zijn. Van Parreren hield zich vooral bezig met het ontwikkelend onderwijs. Zelf definieerde hij ontwikkelend onderwijs als volgt: "ontwikkelend onderwijs is onderwijs dat gericht is op het verwerven van cognitieve instrumenten en werkwijzen." Het komt er op neer dat een kind alleen kan leren als er zaken aan de orde gesteld worden die het kind nog niet kent (anders leert het niets). Het kind ontwikkeld zich dus verder, vandaar de naam ontwikkelend onderwijs.

//Herkomst // Het ontwikkelend onderwijs vind zijn oorsprong in de jaren dertig in de Sovjet-Unie. Inhoudelijk ligt het ontwikkelend onderwijs vooral ten grondslag van Vygotsky. De term "ontwikkelend onderwijs" is echter door Van Parreren geïntroduceerd. Zijn ideeën rond het ontwikkelend onderwijs, met inbegrip van zijn twaalf principes, heeft hij gepubliceerd in zijn boek "Ontwikkelend onderwijs" ( //C.F.van Parreren, 1988, Ontwikkelend onderwijs, Acco, Leuven / Amersfoort//).

Van Parreren is vooral bekend geworden door zijn twaalf principes over hoe het ontwikkelend onderwijs er uit moet zien. Aangezien het ontwikkelend onderwijs tegenwoordig alom aanvaard is zou je ook kunnen zeggen dat het twaalf "regels" zijn voor hoe goed onderwijs er uitziet.
 * __De twaalf principes van Van Parreren __**

//Motivering van de leertaak // Als een leerling kennis of een handeling moet leren beheren, moet hij daartoe gemotiveerd worden. Dit houd in dat de docent de leerlingen nieuwsgierig moet maken zodat de leerlingen interesse hebben in de leerstof. Als een docent zegt: "We gaan de Stelling van Pythagoras behandelen, want het staat in het boek," of: "het moet nu eenmaal," zullen er veel leerlingen zijn die het onderwerp niet interessant vinden. Een betere manier is bijvoorbeeld: "We gaan de Stelling van Pythagoras behandelen, want het is één van de belangrijkste manieren die om lengtes in driehoeken te berekenen en wordt veel in de techniek gebruikt. Als je later een technisch beroep gaat uitvoeren kom je er niet onderuit dat je deze stelling nodig hebt." De leerling ziet nu in dat het om belangrijke informatie gaat. De motivering van de leertaak bestaat voor de docent voornamelijk uit twee dingen:

· Het duidelijk maken van de zin van de leertaak De docent moet uitleggen dat dit onderwerp niet voor niets behandeld wordt. Zoals in het voorbeeld hierboven merken de leerlingen dat de Stelling van Pythagoras een belangrijk onderwerp is omdat je er met vrijwel alle technische beroepen mee te maken gaat krijgen.

· Zorgen dat de leerlingen zin krijgen in de leertaak De leerlingen moeten niet alleen inzien dat het een belangrijk onderwerp is. Ze zouden immers kunnen denken dat het nog heel lang duurt voordat ze een (technisch) beroep gaan uitoefenen en ze voor die tijd nog wel de kans krijgen om er iets van op te steken. Daarom moet de leraar ook zorgen dat de leerlingen nieuwsgierig worden, zodat ze de leertaak zo snel mogelijk willen beheersen of begrijpen. Dit kan bijvoorbeeld door een probleem aan de orde te stellen waar de leerlingen bijna dagelijks mee te maken krijgen.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Dialogisch onderwijzen // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">De leerling moet betrokken worden bij het leren. Bij monologisch onderwijzen houd de leraar een preek, en de meeste leerlingen zullen dan hun aandacht verliezen en ander (leukere) dingen tijdens de les gaan doen. Zelfs de leerlingen die naar de leraar luisteren zullen lang niet alles onthouden. Een manier om toch nog meer te onthouden is aantekeningen maken, maar tijdens het schrijven zal de leerling minder oppikken dan tijdens het luisteren alleen, hoewel hij de hoofdlijnen terug kan vinden in zijn schrift. Het komt er dus op neer dat de leerling veel van een lang verhaal vergeet, ook al doet hij zijn best. Een betere methode is het dialogisch onderwijzen. Dit houd in dat niet alleen de leraar praat, maar ook de leerling aan het woord is. De leraar houd de leerling erbij door steeds vragen te stellen. Bij dialogisch onderwijzen gaat het er dus om dat zowel de leraar als de leerling zijn verhaal houd zodat de concentratie vastgehouden wordt.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Diagnostisch onderwijzen // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">In het verlengde van dialogisch onderwijzen ligt diagnostisch onderwijzen. Hierbij gaat het erom dat de leerkracht door middel van een dialoog erachter komt hoe de leerling de oplossing heeft gevonden. Het gaat er niet om of het antwoord goed of fout is (als er een antwoord is). Maar de manier waarop de leerling het antwoord heeft gevonden. Een voorbeeld hoe het niet moet is dat een leerling een heel blad vol optelsommetjes mee naar huis krijgt als hij hier veel fouten in maakt. Dit zal hem niet verder helpen, want waarschijnlijk ligt het probleem bij de oplosmethode die de leerling gebruikt en niet zozeer dat hij meer moet oefenen (genoeg oefening is belangrijk, maar heeft geen zin als de leerling het algoritme niet beheerst).

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Deelstappen in het onderwijs // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Belangrijk is dat de leerstof niet gepresenteerd wordt al een hoop informatie, maar dat er verschillende stappen in zitten. Dit voorkomt dat het te moeilijk wordt voor de leerling, want het spreekt voor zich dat het voor de leerling veel eenvoudiger is drie kleine stappen te begrijpen en uit te voeren dan één grote. De stappen mogen echter ook niet te klein zijn, anders zal de leerling het te eenvoudig vinden en zijn concentratie verliezen. Er moet in iedere stap dus een kleine uitdaging zitten. Als laatste is het voor de leerkracht ook belangrijk dat de leerlingen inzien dat de stappen die ze volgen ze naar het antwoord zullen leiden.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Handelen op verschillende niveaus // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Hierbij gaat het erom dat het probleem opgelost word op verschillende niveaus. Ieder volgend niveau zal steeds lastiger zijn om te beheersen, maar als de leerling het op een hoger niveau beheerst kan hij de oplossing het snelst vinden. De verschillende niveaus zijn:

<span style="font-family: Symbol; font-size: 12pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: NL; msobidifontfamily: Symbol; msobidifontweight: bold; msofareastfontfamily: Symbol; msofareastlanguage: NL; msolist: Ignore;">· <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Handelingen op materieel niveau <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Op materieel niveau wordt er met materiaal gewerkt. Het komt er dus op neer je materiaal beet kunt pakken en dat doe je met je handen. Het gaat hierbij dus vooral om het handelen met je handen. Je gaat het probleem dus oplossen door het uit te voeren in de praktijk. Het eenvoudigste voorbeeld hierbij is een optelsom. Als een leerling de volgende vraag krijgt: "Hoeveel is 4+3?" is het, het eenvoudigst om het hem met blokjes uit te laten voeren.

<span style="font-family: Symbol; font-size: 12pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: NL; msobidifontfamily: Symbol; msobidifontweight: bold; msofareastfontfamily: Symbol; msofareastlanguage: NL; msolist: Ignore;">· <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Handelen op perspectief niveau <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Op dit niveau wordt er gehandeld met de zintuigen. Om het probleem 4+3 op dit niveau op te lossen kan een leerling een groepje van vier en een groepje van drie blokjes voor zich hebben liggen. Hij kijkt hiernaar (zintuig). In gedachten schuift hij de groepjes bij elkaar en telt ze. Zo komt hij tot de conclusie dat het antwoord zeven is, zonder dat hij de blokjes daarbij heeft aangeraakt.

<span style="font-family: Symbol; font-size: 12pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: NL; msobidifontfamily: Symbol; msobidifontweight: bold; msofareastfontfamily: Symbol; msofareastlanguage: NL; msolist: Ignore;">· <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Handelen op verbaal niveau <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">De leerling krijgt het probleem voorgeschoteld en moet het in gedachten oplossen, waarbij hij verteld wat hij in gedachten aan het doen is. De leraar kan zo ingrijpen als er iets in het denkproces verkeerd gaat. Het voordeel van dit niveau is dat je niet voor ieder probleem materiaal nodig hebt, maar dat fouten al tijdens het denkproces verbeterd kunnen worden.

<span style="font-family: Symbol; font-size: 12pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: NL; msobidifontfamily: Symbol; msobidifontweight: bold; msofareastfontfamily: Symbol; msofareastlanguage: NL; msolist: Ignore;">· <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Handelen op mentaal niveau <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Het probleem wordt gegeven en de leerling krijgt alleen wat bedenktijd voor dat hij het antwoord moet geven. Als het algoritme goed door de leerling begrepen wordt is dit de snelste manier om tot de oplossing te komen, want de leerling kan geheel zelfstandig het probleem oplossen, zonder dat daar materiaal bij nodig is. Het is op dit niveau echter het lastigst om eventuele fouten in het denkproces te vinden.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Instructietempo en -kanalen // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Het tempo van de instructies die door de docent gegeven worden is heel belangrijk. Bij mondelinge instructie is het aan de docent om het juiste tempo te vinden: de leerlingen moeten het goed bij kunnen houden, dus niet te snel, maar het mag ook niet te langzaam gaan, want dan raken de leerlingen verveeld. Bij andere instructies kiest de leerling zelf zijn tempo. Voorbeelden hiervan zijn schriftelijke instructie en beeldinstructie. Verschillende manieren van instructie worden ook wel instructiekanalen genoemd. Het is belangrijk verschillende instructiekanalen in een les te gebruiken zodat er veel verschillende zintuigen worden gebruikt. De ene leerling leert beter en sneller door een video, de ander als het verteld word. Door meerdere instructiekanalen te gebruiken sluit de les beter aan bij verschillende soorten leerlingen. De verschillende gebruikte instructiekanalen moeten echter wel goed bij elkaar aansluiten of elkaar ondersteunen.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Gedragsgecentreerde instructie en correctie // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Doelgecentreerde instructie en correctie houd in dat de leraar alleen kijkt naar het doel van de oefening, namelijk het antwoord van een som. Als deze niet goed is zou de docent volgens de doelgecentreerde instructie en correctie alleen zeggen dat de uitkomst niet goed is. De leerling heeft hier echter vrij weinig aan. Hij weet dat het fout is, maar niet wat hij fout heeft gedaan. Gedragsgecentreerde instructie en correctie werkt in dit geval veel beter. De leerkracht laat dan zien waar de fout zit, zodat de leerling de fout kan verbeteren en zo ook weet hoe hij het nu in het vervolg moet doen.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Reflectie //<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;"> Van Parreren vind twee vormen van reflectie erg belangrijk. De eerste is foutenanalyse en de tweede is reflectie op het leerdoel.

<span style="font-family: Symbol; font-size: 12pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: NL; msobidifontfamily: Symbol; msobidifontweight: bold; msofareastfontfamily: Symbol; msofareastlanguage: NL; msolist: Ignore;">· <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Foutenanalyse <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Dit is reflectie op het leerproces. Als een leerling bij een opgave een fout heeft gemaakt, kan de docent vragen: "Hoe komt het dat het niet goed ging?" De leerling wordt zo gedwongen over zijn fouten na te denken. Hij komt op deze manier (hopelijk) ook te weten waarom dat het fout ging, zodat het de volgende keer beter gaat. Uit onderzoek is gebleken dat leerlingen die regelmatig foutenanalyse uitvoeren veel sneller vooruitgang boeken.

<span style="font-family: Symbol; font-size: 12pt; mso-bidi-font-family: Symbol; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-font-family: Symbol; mso-fareast-language: NL; msobidifontfamily: Symbol; msobidifontweight: bold; msofareastfontfamily: Symbol; msofareastlanguage: NL; msolist: Ignore;">· <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Reflectie op het leerdoel <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Bij reflectie op het leerdoel vraagt de docent aan het einde van de les: "Wat heb je vandaag geleerd?" Door deze manier van reflectie die de leerlingen uitvoeren profiteert vooral de leerkracht, omdat hij nu weet wat de leerlingen hebben opgestoken.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Gevarieerde oefening // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Om een algoritme te beheersen is het belangrijk dat leerlingen er veel mee oefenen. Dit moet echter niet door lange rijen opgaven voor te schotelen. Allereerst werkt dat niet motiverend. Veel leerlingen zullen niet alle opgaven maken en zo een deel van de oefening missen. Verder vermijd je dat de leerlingen trucjes gaan gebruiken als ze het algoritme in verschillende situaties toepassen. Voor het oefenen is het namelijk beter als de leerlingen het hele algoritme nalopen, ook al kun je in sommige situaties delen overslaan. Ten derde zien leerlingen in dat een bepaald algoritme in verschillende situaties gebruikt kunnen worden, waardoor ze ook buiten school het algoritme veel sneller zullen toepassen.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Stimulering van initiatief en creativiteit // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Het belangrijkste in het leerproces is dat de leerlingen zelf met de leerstof omgaan. Vooral in lagere klassen en op de basisschool is dat lastig, want de leerlingen zien vaak het nut niet van de leerstof. Voor hen is het iets wat de volwassenen aanbieden. Voor docenten is het dus belangrijk dat de leerling zelf wat met de stof doet. Dit gaat voornamelijk door initiatief en creativiteit. Op eigen initiatief en door zijn eigen creativiteit lost de leerling problemen op en gebruikt hierbij de leerstof.

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Begeleiding van leerling-motivatie // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Het gaat er hierbij om dat de leerling zijn eigen motivatie onder controle krijgt. De docent kan hierbij begeleiden en sturing geven. Het komt er hierbij op neer dat de docent kan helpen met het maken van een planning waar de leerling zich aan kan houden. Zo kan de leerling zijn eigen motivatie in de hand houden, omdat hij weet wanneer hij iets aan een opdracht moet doen (en ook weet wat hij dan moet doen).

//<span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-bidi-font-weight: bold; mso-fareast-language: NL;">Het pedagogisch klimaat // <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL;">Het creëren van een veilige leeromgeving is niet het enige. Het gaat over gedragsregels in het algemeen, niet alleen die regels die er voor zorgen er les gegeven kan worden, maar ook die regels die zorgen voor een goede sfeer waar iedere leerling zich thuis voelt. Als dat laatste niet het geval is zullen leerlingen meer bezig zijn met de omgeving dan met de leerstof.

Bronnen [] [] Boek: C.F. van Parreren. Ontwikkelend onderwijs ISBN: 90-334-1713-8

<span style="display: none; font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt; mso-fareast-language: NL; mso-hide: all;"> <span style="font-family: 'Verdana','sans-serif'; font-size: 12pt;">